Η ΑΦΗΓΗΣΗ

Ορισμός της αφήγησης      

• Αφήγηση έχουμε όταν παρουσιάζουμε προφορικά, ή γραπτά μια σειρά πραγματικών ή πλασματικών γεγονότων.

 Η αφήγηση προϋποθέτει τουλάχιστον, δύο πρόσωπα:

 ένα πομπό -τον αφηγητή- και κάποιον στον οποίο απευθύνεται ο αφηγητής -τον αποδέκτη- της αφήγησης.

Σύμφωνα με τον Joseph Campell, πρώτη μορφή αφήγησης αποτελούν οι μύθοι, δηλαδή  οι ιστορίες που διηγούνταν οι πρόγονοι μας προκειμένου να μεταβιβάσουν σημαντικά γεγονότα της εποχής  τους   στις νεότερες γενιές. 

Αφηγήσεις συναντάμε σε διάφορα είδη κειμένων, όπως σε παραμύθια,σε τραγούδια, σε προσωπικά ημερολόγια, κ.ο.κ.

Ο αφηγητής φροντίζει να δώσει στον αποδέκτη  της αφήγησής του όλες  τις απαραίτητες πληροφορίες για τον τόπο, το χρόνο,  τα πρόσωπα και τα αίτια των συμβάντων .

Κάθε   αφήσηση  προφορική ή γραπτή πρέπει να οργανώνεται µε άξονα το χρόνο, και οι καταστάσεις   να  συνδέονται   μεταξύ τους αιτιολογικά.

Η έκταση της αφήγησης ποικίλλει .Μπορεί να είναι είτε πολύ εκτεταμένη    ή   και  πάρα πολύ σύντομη .Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η  γνωστή  φράση   του  Ιούλιου Καίσαρα "νeni, vιdi, vici" («ήρθα, είδα, νίκησα») που θεωρείται  και  η συντομότερη   μορφή αφήγησης. 

⇰Είδη αφήγησης:

•  Μυθοπλαστική αφήγηση →   Σε αυτή κυριαρχεί ο κόσµος της φαντασίας και  τη συναντάμε  κυρίως στη λογοτεχνία.
•  Ιστορική αφήγηση →  Εδώ εστιάζουμε στην παρουσίαση γεγονότων του παρελθόντος (ιστορία).

       Σε αυτή τη μορφή  αφήγησης απουσιάζει η οπτική γωνία του αφηγητή, γιατί στόχος είναι κυρίως η αντικειμενικότητα στην καταγραφή των γεγονότων .

•  Ρεαλιστική αφήγηση → Στόχος εδώ είναι η πειστική παρουσίαση των  γεγονότων π.χ ρεπορτάζ

Τα   δομικά στοιχεία της αφήγησης

Ø Ήρωας

Ø Τόπος

Ø Χρόνος

Ø Πρόβλημα

Ø Λύση του προβλήματος

Συγκεκριμένα  σε ένα αφηγηματικό κείμενο  τα βασικά του στοιχεία πρέπει να είναι τα εξής :

⇾ Ο χώρος όπου συµβαίνουν τα γεγονότα (πού;).

 ⇾Ο χρόνος (πότε;).

 ⇾Οι ήρωες της ιστορίας  : δηλαδή οι ποιοι είναι  βασικοί πρωταγωνιστές καθώς και τα άλλα πρόσωπα που συµµετέχουν.  

⇾Η εξέλιξη της ιστορίας:Με ποιο γεγονός , με ποιο πρόβλημα ξεκινάει η ιστορία. Πώς  εξελίσσεται  στη συνέχεια. Με ποια γεγονότα ή πράξεις συνεχίζεται. Ποια τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ήρωες  στην επίλυση του προβλήματος. Οι  ενέργειες των ηρώων και τα αποτελέσματα των προσπαθειών  τους .Τα τυχαία και απρόσμενα γεγονότα  που συμβαίνουν

Περιγράφεται  δηλαδή η  αρχική κατάσταση   και  τι είδους  ανατροπές και εξελίξεις  συνέβησαν  στην πορεία της ιστορίας.

⇾Η  αντίδραση των ηρώων στα προβλήματα, οι σκέψεις και τα συναισθήματα των προσώπων της ιστορίας ή και ακόμη του αφηγητή της ιστορίας.

⇾Η αποτίμηση των γεγονότων και των  ηρώων  .Ποιες ήταν οι σκέψεις και τα συναισθήματά μας για  αυτό που ζήσαμε (μπορούμε να τα εκφράζουμε τόσο στον επίλογό όσο και κατά την διάρκεια της εξέλιξης των γεγονότων της διήγησής).

⇾Το τέλος  της ιστορίας (   η λύση ).

Χρησιμοποιούμε: 

• Παρελθοντικούς Χρόνους  (κυρίως παρατατικό, αόριστο αλλά

    και ιστορικό ενεστώτα για ζωντάνια και αμεσότητα).

• Χρονικές και αιτιολογικές προτάσεις.
• Χρονικούς συνδέσμους, χρονικά επιρρήματα και γενικότερα  φράσεις  που δηλώνουν χρόνο.
• Χρήση συνδετικών λέξεων οι οποίες  εκφράζουν χρονική σειρά αλλά και δηλώνουν την  αιτιολογική σχέση  των  γεγονότων  

(π.χ. στην αρχή, , στη συνέχεια, ύστερα από λίγο, ξαφνικά, στο τέλος,αφού έγι­ναν αυτά κλπ.), ώστε να δίνουμε ξεκάθαρα την εξέλιξη της ιστορίας.

• Ρήματα δράσης
•  Ρήματα έκφρασης συναισθημάτων
• Ευθύ και πλάγιο λόγο
• Διάλογο  και εσωτερικό  μονόλογο 

 Περιγραφή   τοπίων, σκηνικών.

Στην αφήγηση μιας ιστορίας είναι πολύ σημαντικό να ακολουθείτε μια λογική, φυσική σειρά στην παρουσίαση της εξέλιξης των γεγονότων

Για να παρουσιάσουµε τους ήρωες  της ιστορίας, µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε κάποια στοιχεία που τους προσδιορίζουν όπως :

  Όνοµα ,  Επάγγελµα  ,Φύλο , Ηλικία ,Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά  ,  Οικογενειακή-κοινωνική κατάσταση

👦Αν ο αφηγητής παίρνει μέρος στα γεγονότα η  αφήγηση γίνεται σε α΄ πρόσωπο (ενικού ή πληθυντικού). Έχει τη δύναμη της προσωπικής μαρτυρίας, εξασφαλίζει με αυτό τον τρόπο αμεσότητα και αληθοφάνεια στην αφήγηση, και ένα εξομολογητικό χαρακτήρα. Σε μία  υποκειμενική αφήγηση: ο αφηγητής παρεμβαίνει διατυπώνοντας κρίσεις ,σχόλια   και κοινοποιεί  τα προσωπικά του συναισθήματα.

👧Αν ο αφηγητής δε συμμετέχει στην ιστορία, η αφήγηση γίνεται σε γ΄ πρόσωπο (ενικού ή πληθυντικού).Δημιουργεί την αίσθηση της αντικειμενικότητας. Ο αφηγητής αποστασιοποιείται συναισθηματικά από τα γεγονότα και τα παρουσιάζει με μία ουδέτερη διάθεση.  Λέγεται : Παντογνώστης αφηγητής

   Η αφήγηση μπορεί να είναι:

 Α. γραμμική (ευθύγραμμη): παρουσίαση των γεγονότων όπως ακριβώς συνέβησαν χρονολογικά

 Β. In media res: έναρξη της αφήγησης από κάποιο γεγονός στη μέση και αργότερα επιστροφή και αναφορά των αρχικών γεγονότων.

 Γ. διακεκομμένη: η ροή των γεγονότων διακόπτεται από την παράθεση μιας άλλης ιστορίας.

 Δ. παράλληλη: παρουσίαση της εξέλιξης δύο ιστορι

👭Ηθογραφία προσώπων

 Τα πρόσωπα μιας αφήγησης ηθογραφούνται –, παρουσιάζεται δηλαδή ο χαρακτήρας τους  μέσα από την περιγραφή και τα σχόλια που κάνει γι’ αυτά ο αφηγητής.

Η περιγραφή µέσα στην αφήγηση.

Όταν σε ένα κείμενο υπάρχει περιγραφή, στο σημείο εκείνο γίνεται μία παύση της ιστορίας.Η ροή της ιστορίας διακόπτεται και υπάρχει χρονική επιβράδυνση.

Εδώ

Ακούστε ελεύθερα ηχητικά βιβλία 

👉χαρακτηριστικά αποσπάσματα από  λογοτεχνικές αφηγήσεις

Άλκης Ζέη, Το καπλάνι της βιτρίνας (απόσπασμα)

   Την Κυριακή, το χειμώνα, είναι η πιο βαρετή μέρα. Από το πρωί, η Μυρτώ κι εγώ παίζουμε, τσακωνόμαστε, διαβάζουμε κανένα βιβλίο, αλλά το απόγευμα, όταν αρχίζει να σκοτεινιάζει νωρίς νωρίς, δεν ξέρουμε τί να κάνουμε.

Τα απογεύματα μένουμε στο σπίτι μόνες με τον παππού. Ο μπαμπάς κι η μαμά παίζουν χαρτιά στο σπίτι του κυρίου Περικλή, που είναι ο διευθυντής του μπαμπά στην τράπεζα. Η θεία Δέσποινα, η αδερφή του παππού, πάει επίσκεψη στις φίλες της, κι η Σταματίνα, η υπηρέτρια, έχει έξοδο. Ο παππούς κλείνεται στο γραφείο του και διαβάζει τους «αρχαίους» του. Έτσι λέμε, με την αδελφή μου τη Μυρτώ, τα βιβλία του παππού, γιατί είναι όλα Αρχαία Ελληνικά. Πηγαίνουμε τότε στην τζαμωτή βεράντα και κοιτάμε τη θάλασσα. Τα κύματα σπάνε στους βράχους, πιτσιλάνε τα τζάμια κι έτσι όπως κυλάνε οι στάλες πάνω τους, μοιάζουν με δάκρυα. Τότε φτιάχνουμε με τη Μυρτώ τις πιο λυπητερές ιστορίες. Τάχα πως πέθανε ο μπαμπάς, η μαμά ξαναπαντρεύτηκε κι ο πατριός μας είναι πιο κακός κι από τον Δαβίδ Κόπερφιλντ. Ή πως ο παππούς είναι ένας φτωχός ζητιάνος, κι εμείς, ντυμένες με κουρέλια, γυρίζουμε μαζί του μέσα στο κρύο και ζητιανεύουμε ψωμί, από πόρτα σε πόρτα.

Αυτή όμως την Κυριακή βαριόμασταν όλα τα παραμύθια και τα παιχνίδια μας.

⥤«ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΥΘΕΝΑ     ΑΛΚΗ ΖΕΗ

   Με λένε Ίκαρο Λαμπρίδη και μένω στο Παγκράτι στην οδό Δικαιάρχου με την οικογένειά μου. Η οικογένειά μου είναι η θεία μου, η Ελένη-Ιοκάστη Καποδίστρια, το Αγόρι κι εγώ. Είμαι δέκα χρονών. Την ιστορία της οικογένειάς μου τη μαθαίνω κάθε Πέμπτη, όταν έρχονται οι φίλες της Ελένης-Ιοκάστης να παίξουν μπιρίμπα. Κάθονται στο καθιστικό γύρω από ένα στρογγυλό τραπέζι και παίζουν μιλώντας ασταμάτητα. Ακούω τη θεία μου να λέει στις φίλες της: «Από πού βρέθηκαν αυτά τα ξανθά μαλλιά; Κανείς στο σόι μας δεν είχε. Θαρρείς και αυτό το παιδί ήρθε από το πουθενά». Ώρες ώρες το πιστεύω κι εγώ πως ήρθα από το πουθενά.
 

  ➽ ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΜΟΥ δουλέψανε σκληρά τη γη που είναι κάτω απ' τα Κιμιντένια. Όταν εγώ γεννήθηκα, ένα μεγάλο μέρος της περιοχής το όριζε η φαμίλια μας. Το χειμώνα μέναμε στην πόλη, αλλά μόλις τα χιόνια φεύγανε απ' τα Κιμιντένια κ' η γη πρασίνιζε μας έπαιρνε η μητέρα μας, όλα τ' αδέρφια μου, την Ανθίππη, την Αγάπη, την Άρτεμη, τη Λένα, εμένα, και πηγαίναμε να ζήσουμε τους μήνες του καλοκαιριού στο κτήμα, κοντά στον παππού και στη γιαγιά μας.

Η θάλασσα ήταν μακριά από κει, κι αυτό στην αρχή ήταν μεγάλη λύπη για μένα επειδή γεννήθηκα κοντά της. Στην ησυχία της γης θυμόμουν τα κύματα, τα κοχύλια και τις μέδουσες, τη μυρουδιά του σάπιου φυκιού και τα πανιά που ταξίδευαν. Δεν ήξερα να τα πω αυτά, επειδή ήμουνα πολύ μικρός. Αλλά μια μέρα η μητέρα μου βρήκε το αγόρι της πεσμένο μπρούμυτα καταγής, σα να φιλούσε το χώμα. Το αγόρι δε σάλευε, κι όταν η μητέρα πλησίασε τρομαγμένη και το σήκωσε είδε το πρόσωπο του πλημμυρισμένο στα δάκρυα. Το ρώτησε ξαφνιασμένη τι έχει, κ' εκείνο δεν ήξερε ν' αποκριθεί και δεν είπε τίποτα. Όμως μια μητέρα είναι το πιο βαθύ πλάσμα του κόσμου, κ' η δική μου, που κατάλαβε, με πήρε από τότε πολλές φορές και πήγαμε ψηλά στα Κιμιντένια, απ' όπου μπορούσα να βλέπω τη θάλασσα. Κ' ενώ εγώ αφαιριόμουνα στη μακρινή μαγεία του νερού, εκείνη δε μου μιλούσε, για να αισθάνομαι πως είμαστε μονάχοι, η θάλασσα κ' εγώ. Περνούσε πολλή ώρα έτσι, τα μάτια μου κουράζονταν να κοιτάνε και γέρναν, έγερνα κ' εγώ στη γη. Τότε τα δέντρα που με τριγύριζαν γίνονταν καράβια με ψηλά κατάρτια, τα φύλλα που θροούσαν γίνονταν πανιά, ο άνεμος ανατάραζε το χώμα, το σήκωνε σε ψηλά κύματα, τα μικρά τριζόνια και τα πουλιά ήταν χρυσόψαρα και πλέανε, κ' εγώ ταξίδευα μαζί τους.

Σαν ξυπνούσα, έβλεπα από πάνω μου τα μάτια της μητέρας μου να περιμένουν.

— Ήταν ωραία, αγόρι; με ρωτούσε χαμογελώντας γλυκά.

— Αχ, μητέρα, πάντα είναι ωραία με τη θάλασσα!

Ηλία Βενέζη, Αιολική Γη

ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΔΙΧΩΣ ΟΝΟΜΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΔΕΛΤΑ  

''Ο Μικρός Πρίγκιπας΄΄  Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ 

Άσκηση   

• Να  αφηγηθεί τε    κάποιο γεγονός που θα σας μείνει αξέχαστο.
• Διηγούμαι   Μία φανταστική περιπέτεια   στο  δάσος .
• καλοκαιρινές   περιπέτειες στο χωριό .
• Γράφω  ένα παραμύθι .
• Μία θαλασσινή περιπέτεια  .
• 
  

ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ

In medias res

Η  τεχνική σύμφωνα με την οποία η αφήγηση των γεγονότων ξεκινάει από  ένα προχωρημένο σημείο της ιστορίας κι όχι από την αρχή   .

Η λατινική  αυτή  φράση  η οποία  σημαίνει «στο μέσο των πραγμάτων», δηλαδή στη μέση της υπόθεσης είναι  μια τεχνική  αφήγησης, 

σύμφωνα με την οποία η ιστορία   δεν ξετυλίγεται από την αρχή, 

αλλά ο αφηγητής  επιλέγει  να    μάς μεταφέρει στο  πιο  κρίσιμο  σημείο της πλοκής και έπειτα, με αναδρομή στο παρελθόν, παρουσιάζονται όσα   έχουν  προηγηθεί. Με αυτήν την επιλογή  του  αυτή προκαλείται    το  έντονο ενδιαφέρον του αναγνώστη .

Έτσι και στην Οδύσσεια ο  Όμηρος  δεν  διηγείται  τις  περιπέτειες του Οδυσσέα από την αρχή και με τη σειρά που έγιναν, αλλά αρχίζει από το τέλος περίπου των περιπετειών,  από  το σημείο  που  ο Οδυσσέας  βρίσκεται  στο  νησί  της Νεράιδας Καλυψώς.

Προοικονομία

Η προετοιμασία για τα επόμενα γεγονότα που θα ακολουθήσουν λέγεται προοικονομία.  Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας δημιουργεί τις προϋποθέσεις, ώστε η εξέλιξη της πλοκής να είναι για τον αναγνώστη φυσική ,ώστε τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν να προετοιμαστούν κατάλληλα και να έρθουν με φυσικό τρόπο.

Επική ειρωνεία

Είναι η τεχνική που παρουσιάζει κάποιον ήρωα να αγνοεί την αλήθεια, την οποία όμως γνωρίζουν άλλα πρόσωπα του έργου και κυρίως οι αναγνώστες. Είναι μία αντίθεση ανάμεσα σε κάτι που φαίνεται και σε κάτι που  συμβαίνει.  Ο αφηγητής «συνομωτεί» με τον ακροατή/θεατή σε  βάρος του ήρωα ο οποίος αγνοεί κάτι που εμείς γνωρίζουμε.

Τυπικά επίθετα

Είναι σταθερά επίθετα που χρησιμοποιούνται συχνά από τον Όμηρο, χωρίς να προσθέτουν στο περιγραφόμενο  τίποτε εξαιρετικό παρά μια γνωστή ιδιότητα.  Είναι χαρακτηριστικά (αποδίδουν μια χαρακτηριστική ιδιότητα του ήρωα ή του θεού): π.χ.πολύτροπος, γενναίος Οδυσσέας

Εικόνες

•Πρόκειται για σύντομες ή λεπτομερείς περιγραφές και μπορεί να είναι •οπτικές •ακουστικές •κινητικές •οσφρητικές

Ενανθρώπιση  και Επιφάνεια

Η παρουσία των θεών γίνεται με δύο τρόπους:

Ενανθρώπιση ονομάζουμε την εμφάνιση των θεών στους ανθρώπους όχι με την κανονική θεϊκή   τους μορφή τους αλλά με μορφή ανθρώπου και χωρίς να γίνεται αντιληπτή η θεϊκή ιδιότητά τους.

Επιφάνεια   Όταν κατά την εμφάνιση των θεών αποκαλύπτεται η θεϊκή ιδιότητά τους,

Αναχρονισμός

Ο ποιητής στο έργο του αναπαριστά μια εποχή πολύ  πιο πριν από αυτή που ο ίδιος ζει με συνέπεια να αγνοεί πολλά στοιχεία που αφορούν στην καθημερινότητα και τις συνήθειες αυτής της. 

Συχνά λοιπόν  τοποθετεί στη μακρινή αυτή εποχή συνήθειες  και καταστάσεις  της δικής του εποχής του, αυτό αποκαλείται αναχρονισμός.

Ο Όμηρος συχνά μεταφέρει στη μακρινή εποχή της υπόθεσης του έπους (12ος αι. π.Χ.) συνήθειες και  καταστάσεις της  δικής  του  εποχής  (8ος  αι. π.Χ

Παραμυθιακά στοιχεία:

 Αντικείμενα με μαγικές ιδιότητες, όπως τα χρυσά σανδάλια   του Ερμή που πετούν.

Το σχήμα άτις - ύβρις - νέμεσις – τίσις.

 Άτις = είναι η τύφλωση του νου του ανθρώπου που τον οδηγεί στην

ύβρη, δηλαδή στην αλαζονική και ασεβή συμπεριφορά απέναντι στους θεούς και στους θεϊκούς νόμους, στο ξεπέρασμα του ανθρώπινου μέτρου καθώς  και στην ανυπακοή προς το θείο νόμο.

Η ύβρις φέρνει τη νέμεση, δηλαδή την οργή του θεού.

 Τέλος, τίσις είναι η εκδίκηση του θείου με κάποια συμφορά που στέλνει στον άνθρωπο, ως τιμωρία για την υβριστική συμπεριφορά του, Με  αυτό τον τρόπο αποκαθιστά την τάξη των πραγμάτων και συχνά οδηγεί  στη φυσική συντριβή του ήρωα.

Ανθρωπομορφισμός θεών:   Είναι  η απόδοση ανθρώπινων χαρακτηριστικών στη μορφή   αλλά και στη συμπεριφορά στους θεούς

Ανθρωποκεντρισμός Οδύσσειας:

Η  γενικότερη  αντίληψη ότι κέντρο της δράσης είναι ο Άνθρωπος  και οι ικανότητές του  που  πρέπει να έχουν κεντρική θέση στην ανθρώπινη ζωή. Οι ικανότητες και οι δυνάμεις που έχει ο άνθρωπος ώστε να διαμορφώνει και να κατευθύνει ο ίδιος τη ζωή και την τύχη του . Δίνει  έμφαση στον άνθρωπο και στις ικανότητές του, σωματικές και πνευματικές. Έτσι  ο άνθρωπος είναι  τελικά ελεύθερος  να  σκεφτεί  και  να  πράξει  ό,τι  θέλει, και επομένως  είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του.

Παράδειγμα: η  άρνηση  της  αθανασίας  από  τον Οδυσσέα  , ο οποίος προτιμά να γυρίσει στο σπίτι του και στους δικούς του και να πάρει τη μοίρα στα δικά του χέρια.

Επιβράδυνση

Είναι  μλια  βασική  τεχνική  της  επικής  ποίησης  όπως  για παράδειγμα  να αναβάλλεται μια προγραμματισμένη δράση (π.χ. ο νόστος του Οδυσσέα),  να διακόπτεται  για  λίγο  η  κύρια  αφήγηση  με την παρεμβολή ενός σχετικού επεισοδίου . Όλα αυτά αποσπούν την προσοχή του ακροατή από το κύριο θέμα και εντείνουν με αυτό τον τρόπο την αγωνία του για τη συνέχεια

Παρομοίωση:

η σύγκριση δύο εννοιών.

Υπάρχου δύο παρομοιώσεις:

 α. Απλή παρομοίωση: τα λόγια πέταξαν σαν τα πουλιά

 β. Σύνθετη/ διεξοδική/ πλατιά παρομοίωση: εδώ συγκρίνεται μια εικόνα που θέλει να μας

δώσει ο ποιητής με μια άλλη εικόνα (συνήθως προερχόμενη από την αγροτική ζωή).

Για να αναλύσουμε μία παρομοίωση εξετάζουμε:

  Τι παρομοιάζεται

 Με τι παρομοιάζεται

Ποιο είναι το κοινό τους σημείο

 Ποιος ο ρόλος / λειτουργία της παρομοίωσης.

Υστεροφημία:

Η  καλή φήμη μετά το θάνατο , κάτι που αποτελούσε  σημαντική αξία στην ηρωική εποχή. Για την εποχή εκείνη θεωρείται σπουδαίο ιδανικό και οι άνθρωποι αγωνίζονταν για να την κατακτήσουν με πράξεις ηρωισμού .

Φιλοξενία:

Σοβαρός κοινωνικός θεσμός . Τον επέβαλλαν λόγοι οικονομικοί (εμπορικές δοσοληψίες), πολιτικοί στρατιωτικοί (συμμαχίες), κοινωνικοί (στήριγμα σε μία  ξένη χώρα) .Στην ομηρική κοινωνία ο θεσμός της φιλοξενίας ήταν ιερός και  τον προστάτευε ο ίδιος ο Δίας (ξένιος Δίας). Έτσι οι άνθρωποι τηρούσαν τους κανόνες της φιλοξενίας με ιερή προσήλωση .Το «τυπικό» της ομηρικής φιλοξενίας  περιλάμβανε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά από μέρους του «ξενιστή», αυτού που παρείχε τη φιλοξενία δηλαδή, προς τον φιλοξενούμενό του.

 Το τυπικό της φιλοξενίας προβλέπει:

 α. Υποδοχή β. Παράθεση γεύματος γ. Συζήτηση δ. Λουτρό ε. Ανταλλαγή δώρων.

Συγκεκριμένα  έπρεπε :

Να υποδεχτεί τον  ξένο  (με προσφώνηση  και  χειραψία)  και  να  τον προσκαλέσει  σε  φιλοξενία. 

.Να του προσφέρει λουτρό(να τον λούσουν, να τον αλείψουν με λάδι, να του δώσει καθαρά ρούχα)

. Να  τον φιλέψει(να  του  δώσει  κάθισμα  σε θέση  τιμητική,  τραπέζι  για  να  φάει,  εκλεκτή μερίδα  φαγητού  και  πιοτό.  Σε  εξαιρετικές περιπτώσεις οργανώνει επίσημη γιορτή ή και αγώνες προς τιμήν του)

.Να τον ρωτήσει ποιος είναι, από πού έρχεται και τι θέλει,

.Αφού  ακούσει  το αίτημα του ξένου   να  το ικανοποιήσει όσο μπορεί

.Να  προσφέρει  στον  ξένο διαμονή για  όσο θέλει

.Να  τον  αποχαιρετήσει ανταλλάσσοντας  δώρα με τα ποία  επισφραγίζονταν για πάντα  η φιλία τους.

  Μπορείς να δοκιμάσεις τις γνώσεις σου Εδώ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

 ΠΩΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΜΕ   ΠΡΟΣΩΠΟ /ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Δομικά Στοιχεία         

🔺Ποιο είναι το όνομα και η ηλικία του,

η καταγωγή και ο τόπος διαμονής του .    

🔺Με τι ασχολείται.

🔺Ποια είναι η σχέση μας μαζί του, οι συνθήκες γνωριμίας….

🔺Πώς μοιάζει (εξωτερική εμφάνιση), ποια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.

🔺Πώς είναι ο χαρακτήρας, οι συνήθειές του.

🔺Τι κάνουμε μαζί .

🔺Περιστατικά σχετικά με αυτόν ή αυτήν.

 Περιστατικά από τη ζωή του που φανερώνουν το χαρακτήρα του.

🔺Συναισθήματα και σκέψεις για το πρόσωπο αυτό  . Γενικές κρίσεις για το πρόσωπο, δική μας ή των άλλων.

                                                                             

Λεξιλόγιο για την εξωτερική περιγραφή προσώπου

Γενική εντύπωση

 (π.χ συμπαθητικός, ξεχωριστός, γλυκός, χαριτωμένος,  ήρεμος, κ.α.

ηλικία: συνομήλικος,  , ηλικιωμένος

 ανάστημα: ψηλό, μέτριο, κανονικό,

 βάρος: αδύνατος, λεπτός.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά

(πρόσωπο, μέτωπο, μάτια, μύτη, στόμα, , μαλλιά, γυαλιά κ.α.)

 πρόσωπο:, μακρόστενο, χαριτωμένο, ωοειδές, λεπτό, χλωμό, αρμονικό, αγριεμένο, φιλικό, γλυκό, , χαρούμενο, ευγενικό, ρυτιδωμένο, ρόδινο, παχουλό, γελαστό, , ήσυχο, ανήσυχο, συμπαθητικό,

μέτωπο: μεγάλο, φαρδύ, στενό, πλατύ.

 μάτια: μεγάλα, καστανά, πράσινα, , γκρίζα,  γοητευτικά, λαμπερά, βουρκωμένα, , διαπεραστικά, μελιά,χαρούμενα, γλυκά,

 μύτη: μικρή, μεγάλη, λεπτή, κλασική, γαλλική στόμα: μικρό, μεγάλο.

χείλη: λεπτά, παχιά, κλειστά,

 μαλλιά: μακριά, κοντά, ίσια, ξανθά, , καστανά, καλοχτενισμένα, απεριποίητα, ατημέλητα,

χέρια - πόδια:λεπτά, καλογυμνασμένα, αδύνατα, λεπτεπίλεπτα, απαλά.

σώμα: δυνατό, λεπτό, χοντρό, λυγερό.

ύφος - βλέμμα: γοητευτικό, , θλιμμένο, άγριο, απλανές, συμπαθητικό, ύποπτο, διαπεραστικό, υπεροπτικό, πεισματάρικο

Χαρακτηριστικές κινήσεις: διαρκής κίνηση (αεικίνητος), περπάτημα γοργό.

Τρόπος ομιλίας: φλύαρος,ομιλητικός, λιγομίλητος, αστείος.

 Ντύσιμο: απλό, μοντέρνο, καθημερινό, κομψό, περιποιημένο,συντηρητικό, ατημέλητο

Λεξιλόγιο για τα εσωτερικά γνωρίσματα προσώπου

Χαρακτήρας προτερήματα

(πλεονεκτήματα,) π.χ. καλός, ευγενικός, συμπαθητικός, πρόθυμος, πρόσχαρος, ανοιχτόκαρδος, ειλικρινής,  αυθόρμητος, ψύχραιμος, δίκαιος, αντικειμενικός, φιλικός, τίμιος, ηθικός,καλοπροαίρετος, ήρεμος, ειλικρινής.

Πχ Ειλικρινής και ευγενικός διατηρούσε πάντα την ψυχραιμία του σε καθετί .

 ελαττώματα (μειονεκτήματα)

 π.χ αγενής, αντιπαθητικός,  νευρικός, φλύαρος, ευέξαπτος, επιθετικός, ιδιότροπος, γκρινιάρης, ύπουλος , εγωιστής.

Συμπεριφορά πώς εκδηλώνεται στους ανθρώπους π.χ. στην οικογένειά του, στο χώρο εργασίας κ.α.

Συνήθειες τα ενδιαφέροντα δηλαδή πράγματα που του αρέσει να κάνει π.χ. αθλητισμός, ζωγραφική, μουσική, , κινηματογράφος, ψάρεμα, μαγειρική,

Για την περιγραφή χρησιμοποιούμε ΕΠΙΘΕΤΑ.

➽Η χρήση των επιθέτων προσδίδει μεγαλύτερη ζωντάνια, παραστατικότητα  και σαφήνεια στην περιγραφή. Αντίθετα, η απουσία τους κάνει την περιγραφή αόριστη και ασαφή.

Επομένως, τα επίθετα δίνουν ουσιαστικές πληροφορίες στον αναγνώστη   για το περιγραφόμενο πρόσωπο .

➽Αν μιλάμε για ένα πρόσωπο του σήμερα
χρησιμοποιούμε παροντικούς χρόνους (Ενεστώτα, Παρακείμενο), ενώ
➽αν μιλάμε για ένα πρόσωπο του παρελθόντος, χρησιμοποιούμε παρελθοντικούς χρόνους (Παρατατικός, Αόριστος)

 🔻Προσέχω να είμαι ευγενικός/ή όταν περιγράφω κάποιον.

  ⧪Παράδειγμα περιγραφής ατόμου:

Η  Νικόλ

Ηταν είκοσι έξι χρονών. Τα μαύρα της μαλλιά τα 'χε κομμένα πολύ κοντά, κι έμοιαζε με αγόρι. Τα μάτια της, τεράστια, πέταγαν σπίθες, πίσω από κάτι ολοστρόγγυλα μεγάλα γυαλιά. Με την ανασηκωμένη της μυτούλα, το γεροδεμένο της κορμί, η Νικόλ ακτινοβολούσε κέφι και ζωντάνια. Ο πατέρας της ήταν Έλληνας, είχε παντρευτεί Γαλλίδα και ζούσαν στο Παρίσι από χρόνια. Όταν ήταν μικρή, η Νικόλ κάθε καλοκαίρι ερχόταν με τους γονείς της στην Ελλάδα για διακοπές. Είχαν πολλούς φίλους και συγγενείς. Όταν μεγάλωσε κι όταν δεν μπορούσαν οι δικοί της να τη συνοδέψουν, ερχόταν μόνη της. Στο αεροδρόμιο την περίμεναν πάντα αγαπημένα πρόσωπα. Ήταν πολύ φίλη με τη μητέρα του Κλου, την όμορφη Ζακελίν, και φυσικά με τη Ζωή, που την ένιωθε καλύτερα κι από μεγάλη αδερφή. Είχε τελειώσει σπουδές ψυχολογίας, ήθελε να βρει δουλειά σε σχολείο για να διδάξει, της άρεσε πολύ αυτό το επάγγελμα, προσωρινά όμως εργαζόταν κοντά σ' ένα μεγάλο ψυχίατρο, τον καθηγητή Σπακ, γνωστό του πατέρα της. Έκανε χρέη γραμματέως, αλλά τα είχε  καταφέρει να γίνει πολύτιμος βοηθός του. Η εξυπνάδα της, η πρωτοβουλία της, είχαν κάνει το γιατρό Σπακ να την εκτιμήσει ιδιαίτερα, και μάλιστα να την παροτρύνει να κάνει καινούριες σπουδές ψυχιατρικής. Η Νικόλ δεν το είχε αποφασίσει ακόμη, αν και ήταν ενθουσιασμένη από τη δουλειά της κι ενδιαφερόταν για όλες . τις περιπτώσεις του γιατρού Σπακ. Τώρα ερχόταν για διακοπές στην αγαπημένη της Ελλάδα, την πατρίδα της, κι ας τη φώναζαν όλοι: η Παριζιάνα. Μιλούσε ελληνικά με έντονη ξενική προφορά. Ο τρόπος που ντυνόταν, η ιδιόμορφη προσωπικότητα της, την . έκαναν να ξεχωρίζει από τις άλλες Ελληνίδες. Βέβαια, μόλις τη : γνώριζε κανείς από κοντά, από τις ζωηρές κινήσεις των χεριών και τον αυθορμητισμό της, εύκολα καταλάβαινε πόσο Ελληνίδα ήταν. Από τη μητέρα της είχε πάρει τη γαλατική ευγένεια που έκανε όλους να τη θαυμάζουν.

ΖωρζΣαρρή «Ο θησαυρός της Βαγίας»,

                          Εκδόσεις Πατάκη

⇰Ασκηση

Περιγράψτε ένα από τα πρόσωπα που θαυμάζετε και εξηγήστε τους λόγους της προτίμησής σας.

Προσωπικότητα

εξωτερική εμφάνιση

εσωτερικά χαρακτηριστικά

ιδιαιτερότητες

Εισαγωγή στην “Οδύσσεια”

Τί είναι το έπος

Η λέξη έπος προέρχεται από το ρήμα ἔπω και σημαίνει:

α) λόγος, διήγηση

β) μεγάλο αφηγηματικό ποίημα
Η λέξη «έπος» σήμαινε τα μεγάλα σε έκταση αφηγηματικά ποιήματα τα οποία   συνέθεταν και τα τραγουδούσαν οι αοιδοί .

Τα είδη του έπους

Ανάλογα με το περιεχόμενό τους τα έπη διακρίνονται σε τρία είδη:
α) Μυθολογικό – ηρωικό (περιέχει μύθους για ήρωες και θεούς)

 β) Διδακτικό

 γ) Φιλοσοφικό.

Πότε έγινε ο Τρωικός πόλεμος;

Ο Τρωικός πόλεμος έγινε περίπου το 1180 π.Χ., στη διάρκεια των Μυκηναϊκών χρόνων, την εποχή του Χαλκού. 

Πότε συντέθηκε η Οδύσσεια; Η Οδύσσεια συντέθηκε μετά από 400 χρόνια, δηλαδή το 800 π.Χ. στη διάρκεια της Γεωμετρικής εποχής. 

Η εξέλιξη του έπους

Ήδη στη Μυκηναϊκή εποχή (1700-1200 π.Χ.) οι Έλληνες αοιδοί συνέθεταν και τραγουδούσαν τα έπη. Η εποχή, όμως, της μεγάλης ανάπτυξης ήταν η Γεωμετρική (1100-700 π.Χ.). γιατί τότε πάρα  πολλοί Έλληνες αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν.. Η νοσταλγία  που ένιωθαν όμως για την πατρίδα τους  αποτέλεσε πηγή  έμπνευσης  και  βοήθησε το έπος να αναπτυχθεί.

Το περιεχόμενο των επών
Πράξεις και κατορθώματα των ηρώων του παρελθόντος και των θεών

Τα γνωρίσματα της επικής ποίησης
- Μιλούσε για ένα μακρινό παρελθόν το οποίο παρουσιάζεται ιδανικό .

- εξέφραζε όλη την κοινωνία και όχι μόνο τον αοιδό .
- Ήταν γραμμένη σε ιωνική διάλεκτο και  περιείχε και στοιχεία από την αιολική..

Οι αοιδοί

Η λέξη αοιδός προέρχεται από το ρήμα ᾄδω / ἀείδω και σημαίνει τραγουδώ.
Οι συνθέτες των επών, οι αοιδοί, τραγουδούσαν αυτά τα ποιήματα με τη συνοδεία φόρμιγγας στα παλάτια, σε σπίτια ευγενών ,αλλά  και   στην αγορά και σε αγώνες.
Η σύνθεση και η εκτέλεση των επών
Οι αοιδοί   αξιοποιούσαν  έτοιμο υλικό  από τους παλαιότερους δημιουργούς ,όπως σταθερές φράσεις, εικόνες, ολόκληρες σκηνές, που τις επαναλάμβαναν κάνοντας κάθε φορά μικρές αλλαγές κα  συχνά  αυτοσχεδιάζοντας.  Επομένως  ο  αοιδός έπρεπε να έχει καλή μνήμη αλλά και δημιουργικότητα και φαντασία .

Οι επικοί κύκλοι:

 α) ο αργοναυτικός,

β) ο θηβαϊκός, και

 γ) ο τρωϊκός.

Τα Κύκλια έπη
Αφηγούνται με χρονολογική σειρά τα γεγονότα από την ένωση του Ουρανού και της Γης μέχρι το θάνατο του Οδυσσέα. Τα ονομάζουμε Κύκλια έπη.
Τιτανομαχία - Οιδιπόδεια - Θηβαίς - Επίγονοι - Κύπρια - Ιλιάς - Αιθιοπίς - Μικρά Ιλιάς - Ιλίου Πέρσις - Νόστοι - Οδύσσεια - Τηλεγονία.

Τα ομηρικά έπη:

 η Ιλιάδα (που περιγράφει ένα επεισόδιο του δέκατου χρόνου του τρωϊκού πολέμου) και

 η Οδύσσεια (που περιγράφει την επιστροφή του βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα στην πατρίδα του).

 Δημιουργός τους θεωρείται ο Όμηρος και πιστεύουμε ότι συντέθηκαν τον 8ο αι. π.Χ.

Τα ομηρικά έπη ως ιστορική πηγή

Τα ομηρικά έπη δεν μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε ως ιστορική πηγή γιατί:

α) ο ποιητής δε μπορούσε να γνωρίζει με ακρίβεια  τα γεγονότα του τρωικού πολέμου  

 β) τα έπη είναι λογοτεχνικά έργα που στοχεύουν στην ευχαρίστηση επομένως  δεν είναι  ιστορικά  βιβλία. Ωστόσο όμως μας δίνουν πλήθος από  για έθιμα, θεσμούς, υλικά της Γεωμετρικής εποχής στην οποία συντέθηκαν .

Οι ραψωδοί

Η λέξη ραψωδός είναι σύνθετη και αποτελείται από τις λέξεις: ῥάπτω + ᾠδή, δηλαδή συνενώνω τραγούδια.
Έτσι ονομάζονται οι ποιητές που δε δημιουργούσαν δικά τους έργα αλλά απάγγελναν με ρυθμό (δεν τραγουδούσαν όπως οι αοιδοί) τα παλαιότερα έπη κρατώντας ένα ραβδί. Ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες και ταξίδευαν για να απαγγείλουν τα έπη.

Ο Όμηρος
Ο Όμηρος ίσως ήταν ταξιδιώτης-ποιητής που έπαιρνε μέρος σε αγώνες και η παράδοση λέει ότι ήταν τυφλός. Πιθανότατα καταγόταν από την περιοχή της Ιωνίας στη Μικρά Ασία. Ήδη από την αρχαιότητα επτά πόλεις τον διεκδικούσαν· υπήρχε μάλιστα ένα δίστιχο σε δακτυλικό εξάμετρο: Σμύρνη, Χίος, Κολοφῶν, Ἰθάκη, Πύλος, Ἄργος, Ἀθῆναι. Πιθανότερες θεωρούνται η Σμύρνη και η Χίος

Η αξία των ομηρικών επών
Τα ομηρικά έπη έγιναν πολύ αγαπητά στην αρχαιότητα και πάνω σε αυτά στηρίχθηκε η εκπαίδευση των αρχαίων Ελλήνων γιατί α) προσέφεραν απόλαυση, β) δίδασκαν, γ) παρουσίαζαν με άμεσο τρόπο την ανθρώπινη ζωή. Για το λόγο αυτό μέχρι και σήμερα τα ομηρικά έπη είναι πηγή έμπνευσης για τα γράμματα και πολλές  άλλες τέχνες.

Πότε καταγράφτηκαν τα έπη Οδύσσεια και Ιλιάδα;

 Τα έπη καταγράφτηκαν για πρώτη φορά περίπου το 560 με 510 π.Χ. στην Αθήνα, όταν τύραννος των Αθηνών ήταν ο Πεισίστρατος ή ο γιος του ο Ίππαρχος. Ως τότε διαδίδονταν προφορικά.

  
Το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας

Ο νόστος, δηλαδή η επιστροφή του βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα στην πατρίδα του μετά τον Τρωικό πόλεμο, και ο αγώνας του να ξανακερδίσει το θρόνο του και τη γυναίκα του.

Οι πηγές και η θεματογραφία της Οδύσσειας
Πηγές
- Ηρωϊκή παράδοση
- Λαϊκές μυθιστορίες για το γυρισμό ξενιτεμένων
- Παραμύθια και ιστορίες ναυτικών για άγνωστους τόπους, μυθικούς λαούς και τέρατα.

Θεματογραφία
 - Ο απλός άνθρωπος
- Η καθημερινή ζωή
- Η αγάπη για την πατρίδα
- Η ερωτική και η συζυγική πίστη
-Η φιλία
-Η αγάπη για τη ζωή, την ευγένεια και την ομορφιά
-Οι δυνάμεις του ανθρώπου να ξεπερνά τις δυσκολίες χάρη στις αρετές του και το μυαλό του (- π.χ. εξυπνάδα και ευστροφία Οδυσσέα).

Η διαίρεση της Οδύσσειας σε ραψωδίες

Η Οδύσσεια όπως και η Ιλιάδα χωρίστηκε σε 24 άνισες ραψωδίες από τους φιλολόγους της αλεξανδρινής εποχής. Οι ραψωδίες της Οδύσσειας δηλώνονται με τα μικρά γράμματα της αλφαβήτου (της Ιλιάδας με τα κεφαλαία). 

Ακόμα, δόθηκε σε κάθε ραψωδία ένας τίτλος για να αποδοθεί το περιεχόμενό της.